ಸ್ಪೀಕರ್- ಸಭಾಪತಿ ಆಯ್ಕೆ ವಿವಾದ: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಲೆಟರ್ಹೆಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಪ್ರಕಟ, ಸದನದ ಗೌರವದ ಚರ್ಚೆ
ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಎಐಸಿಸಿ ಲೆಟರ್ಹೆಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಅಧಿಕೃತ ನೇಮಕಾತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ನೂತನ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಭಾಪತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದೀಗ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವಾಗಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮುನ್ನವೇ, ದೆಹಲಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಲೆಟರ್ಹೆಡ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶಯ ಹಾಗೂ ಸಂಸದೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಸಂಪುಟ ವಿಸ್ತರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಖಾಲಿ ಇರುವ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವರಿಷ್ಠರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಧಾನಸಭೆಯ ನೂತನ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗಿ ಶಾಸಕ ಜಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ್, ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಎ.ಎಸ್.ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಸಲೀಂ ಅಹಮದ್ ಹಾಗೂ ಉಪಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ಉಮಾಶ್ರೀ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ (ಎಐಸಿಸಿ) ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಈ ನಡೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿರುವ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಹಾಗೂ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕ ಎಸ್.ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಲೆಟರ್ಹೆಡ್ ಬಳಸಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಕೆಟ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರುವ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಖರ್ಗೆ, ಇದೊಂದು ಆಂತರಿಕ ಸಂವಹನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸದನದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾಸ್ತವ
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 178ನೇ ವಿಧಿಯ ಅನ್ವಯ, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ 182ನೇ ವಿಧಿಯು, ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿಯೇ ಸಭಾಪತಿ ಹಾಗೂ ಉಪಸಭಾಪತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ "ಸದನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೊಟೆಂ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಥವಾ ಹಾಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡನೆಯಾಗಿ, ಸದಸ್ಯರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುವುದು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಪದ್ಧತಿ. ಆದರೆ, ಆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು "ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಯುತ ಪದಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು ಈಗಿನ ವಿವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಸಭಾಪತಿ ಸ್ಥಾನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು
ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಥವಾ ಸಭಾಪತಿ ಹುದ್ದೆಗಳು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಸ್ವತ್ತಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇಡೀ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಹಾಗೂ ಸದನದ ಗೌರವದ ಪ್ರತೀಕ. ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಮಟ್ಟದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳು ಘೋಷಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಆ ಹುದ್ದೆಯ ತಟಸ್ಥತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಡುವೆ, ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಹಾಲಿ ಸಭಾಪತಿ ಬಸವರಾಜ ಹೊರಟ್ಟಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟದ ವಿಚಾರವು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅವರು ಇನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ಪಡೆದಿರುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅವರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿವೆ. ಹೊರಟ್ಟಿ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವ ಮುನ್ನವೇ ಅಥವಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡನೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಹೊಸ ಸಭಾಪತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು ಆತುರದ ನಿರ್ಧಾರ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಶಾಸಕಾಂಗದ ಘನತೆ
ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಎಐಸಿಸಿ ಲೆಟರ್ಹೆಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಅಧಿಕೃತ ನೇಮಕಾತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುವುದು ಸದನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಧಿಕೃತ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ, ಬಸವರಾಜ ಹೊರಟ್ಟಿ ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡದೆ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದರೆ, ಸದನದ ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೆ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಪಕ್ಷದ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡದೆ, ಸದನದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.
