ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಬಹುಹಂತದ ಎಸ್ಐಆರ್ ಅಭಿಯಾನವು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕತ್ತರಿ ಹಾಕಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿಟ್ಟವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.
ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಬಾಯಿಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತಿದೆ. ಅಜಮಾಸು 12 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಅದು "ಅನರ್ಹರು" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಅವರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ಆಯೋಗದ ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳಿಸುವ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ, 12 ಕೋಟಿ ಜನ ಎಂದರೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ದೇಶಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರೇ ಅಧಿಕ. ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕಾದವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಅವರು ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅವರು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇನ್ನೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ವೆರೈಟೀಸ್ ಆಫ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ' (V-DEM) 2026ರ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತ, ಅಂದರೆ ಅದು "ತೀವ್ರ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ"ದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶ" ಎಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಕಳವಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಒಂದು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿರಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿ-ಡೆಮ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ. ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯು ಸೊನ್ನೆಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ, ಅಂದರೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಕಿರುಕುಳ, ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮತದಾನದ ಅಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಈ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿ
ಅನರ್ಹರು, ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದೇ ಇರುವವರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಿಂದ ಬಂದವರೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾದ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಹೆಸರನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲು ಎಸ್ಐಆರ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯು "ಭಾರೀ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ" ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಎಸ್.ವೈ. ಖುರೇಷಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ವಿಚಾರಣೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಮತದಾರರನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೇ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಶಂಕಿತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಮರೆಮಾಚುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಎಸ್ಐಆರ್ನ "ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿ" ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಉದ್ದೇಶವು, ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರೆಂದು ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ಅರಾಜಕತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆಡಳಿತರೂಢ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕಾ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಮತದಾರರ ಬಹುಹಂತದ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲೆಂದೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿ-ಡೆಮ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯ ಸಮಿತಿಗೆ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಸಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ವರದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ "ತೀವ್ರ ಕಳಳವಳವಿದೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಎಸ್ಐಆರ್ನಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತದಾರರನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಿತಿಯು ಪೂರ್ವಗ್ರಹಪೀಡಿತವಾಗಿರಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸತ್ಯವೋ, ಅದು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತಾನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದೂ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಮಾತು.
ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಪೂರ್ವಗ್ರಹದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಆಡಳಿತರೂಢ ಬಿಜೆಪಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ವಿ-ಡೆಮ್ ವರದಿಯು ಮಾಜಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಖುರೇಷಿ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್ ಲಾವಾಸಾ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಥಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗಳು, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ದಿನ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಇವರನ್ನು "ದಿಮಾಗಿ ನಕ್ಸಲ್ಸ್" (ಬೌದ್ಧಿಕ ನಕ್ಸಲರು) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು — ಅಂದರೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ನಕ್ಸಲರಾಗಿರುವ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು. ಇದರರ್ಥ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಈ ಜಟಿಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಕಳವಳ ಮೂಡಿಸಿವೆ.
ಬಿಹಾರದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದವರೆಗೆ
2024ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ನೀಡಿದ್ದ ಅತಿಯಾದ ಸಮರ್ಥನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಈಗ ವಿವರಣೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಪೂರ್ವಕ ಮೌನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬಿಹಾರದ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ 90 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಎಸ್ಐಆರ್ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 2024ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸುಮಾರು 15 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕೈಬಿಡಲಾದ ಮತದಾರರು ಮತ್ತು "ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ" ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ "ವಿಚಾರಣೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ" ಮತದಾರರು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಮಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ.
17 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ತಪ್ಪಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮತದಾರರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. 2027ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಶೇ. 13.21ರಷ್ಟು (ಸುಮಾರು 3 ಕೋಟಿ ವಯಸ್ಕರು) ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶೇ. 21.14ರಷ್ಟು ಮತದಾರರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಶೇಕಡಾ 19.47ರಷ್ಟು ಮತಗಳ ಕಡಿತವನ್ನು "ಬೃಹತ್ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಥನೀಯ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತದಾರರು ಯಾರು?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ 12 ಕೋಟಿ ಶಂಕಿತ ನಾಗರಿಕರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನ. ಹಾಗಾದರೆ ಈ 12 ಕೋಟಿ ಜನರು ಯಾರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಯಾಕೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್, ಮಾಲ್ಡಾ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಂತಹ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನುಸುಳುಕೋರರ ವಾದವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಜೆಂಡಾದಿಂದ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಬಿಜೆಪಿಯ ವಾದಕ್ಕೆ ಇದು ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಡಿತಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಕಾರಣವಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ನುಸುಳುಕೋರರು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರೆಂದು ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾದ ಇಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನೀಯ. ಹಾಗಾದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ 'ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ' ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯೇ? ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ V-DEM ಮತ್ತು UN CERD ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ತಾಟಸ್ಥ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿವೆ.
ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವುದು ಆಯೋಗದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ
ವಿದೇಶಿ ಅಥವಾ ಪೌರತ್ವ ಇಲ್ಲದವರನ್ನು ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವುದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ಅದು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕೆಲಸ. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಗ್ಚಿ ಅವರು, "ಸಂವಿಧಾನದ 9, 10, 11 ಮತ್ತು 12 ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ (ಪೌರತ್ವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ) ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಲ್ಲ" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಸರು ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನರ್ಹ ಮತದಾರರ ಪೌರತ್ವವು ತಾನಾಗಿಯೇ ರದ್ವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಹಾಗಾದರೆ ಅವರು ಯಾರು?
12 ಕೋಟಿ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಹಕ್ಕು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಇದು 12 ಕೋಟಿ ಜನರ ಮತದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವದ ನಡುವಿನ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುರಿದಂತೆಯೇ ಸರಿ.
12 ಕೋಟಿ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದೇ ಇರುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ 12 ಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ಮತದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೇ ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಲಾದ ಎಸ್ಐಆರ್ನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ನಡೆಸಿದ ಜಟಿಲ ಕಸರತ್ತುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು ದೂರಗಾಮಿಯಾಗಿವೆ. ನಾಗರಿಕರಾಗಿಯೇ ಇರುವ, ಆದರೆ ಹೆಸರು ಅಳಿಸಲಾಗಿರುವ 12 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಜನರನ್ನು ಭಾರತವು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾರು ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕು? ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈಗ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದೇ ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ; ವಿವಾದಿತ ಹೆಸರು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ಸಾವಿರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 90 ರಷ್ಟು ಅರ್ಜಿದಾರರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅವು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.
ಮತದಾರರ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಬದಲು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ 'ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅಳಿಸಿಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿ' ಎನ್ನುವ ಈ ಕಸರತ್ತು ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ತಳ್ಳಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಕಡೆ ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸ್ತಬ್ಧಗೊಳ್ಳುವ ಆಡಳಿತದ ನಡುವೆ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾದರೆ—ಆಗ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಭಾರತವು ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.
