ಇಸ್ರೋ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ: ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ, ರಾಜೀನಾಮೆ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊಸ ನಿಯಮ

ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ)ಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಗನಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹತ್ವದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.

ಜುಲೈ 14ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಇಸ್ರೋದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಯು.ಆರ್. ರಾವ್ ಉಪಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರ (URSC), ತಿರುವನಂತಪುರದ ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (VSSC) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಈ ಸೂಚನೆ ಅನ್ವಯವಾಗಲಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಆತಂಕ

ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋದ ಗ್ರೂಪ್ 'ಎ' ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಅರ್ಜಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಗನಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಇಲಾಖೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ರಾಜೀನಾಮೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಪ್ರತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಗೆ

ಹೊಸ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಗಗನಯಾನ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಗ್ರೂಪ್ 'ಎ' ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಬರುವ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ರಾಜೀನಾಮೆ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರು ನೇರವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಶಿಫಾರಸಿನೊಂದಿಗೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು. ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಇಲಾಖೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.

2020ರ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ

2020ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಥವಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್-ಎಸ್‌ಜಿ ಹಂತದವರೆಗಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜೀನಾಮೆ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಇಸ್ರೋ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರೇ ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿರ್ಗಮನ

ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋದಿಂದ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೊರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಯು.ಆರ್. ರಾವ್ ಉಪಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ತಿರುವನಂತಪುರದ ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗಮನದ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.

ನಿರ್ಗಮನಗೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿಕ್ಟರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಟಿ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ವಿಎಂ–3 (ಹಿಂದಿನ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಮಾರ್ಕ್–3) ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಗನಯಾನ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾನ ಯೋಜನೆಗೆ ಇದೇ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಲವು

2020ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಹಾಗೂ 2023ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೀತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 150 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೂಡಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೂಡಿಕೆ ಹರಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಇಸ್ರೋದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪಿಕ್ಸೆಲ್, ಧ್ರುವ ಸ್ಪೇಸ್, ಸ್ಕೈರೂಟ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ಅಗ್ನಿಕುಲ್ ಕಾಸ್ಮೋಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಉಡಾವಣಾ ಸವಾಲುಗಳು

ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ಗಮನದ ಜೊತೆಗೆ ಇಸ್ರೋ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಿದೆ.

ಧ್ರುವೀಯ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ (ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ) ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಫಲ್ಯ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ–ಸಿ62 ಉಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹ ನಿಗದಿತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಡೆದ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ–ಸಿ61/ಇಒಎಸ್–09 ಉಡಾವಣೆಯೂ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಒತ್ತಡ ಕುಸಿತದಿಂದ ವಿಫಲವಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಇಸ್ರೋ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾನವನನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿಸುವ ಗಗನಯಾನ ಯೋಜನೆ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತರುವ ಚಂದ್ರಯಾನ–4, ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ (ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಕೇಂದ್ರ) ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಯಾನ–2 ಯೋಜನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋದ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ.

ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿರ್ಗಮನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.